Terugblik | FMF Akademy vooruitkijkers: Van wooncrisis naar woonkans

3 november 2026

Eco-erf Bolsward: van idee naar werkelijkheid

Bas vertelde ons hoe het Eco-erf, dat aan de vooravond van de bouw staat, is begonnen. Hij is vanaf het begin betrokken geweest bij Eco-erf Bolsward. Hilda sloot recent aan na het zien van de nieuwsitems op Omrop Fryslân en wil er samen met haar gezin een passief huis bouwen. Voor haar is dat een huis dat zo goed geïsoleerd en slim ontworpen is dat er nauwelijks verwarming nodig is. Samen vertelden ze ons over de plannen, ideeën en tegenslagen die ze hebben meegemaakt.

Het idee voor Eco-erf ontstond bijna tien jaar geleden vanuit de wens om duurzamer, meer met de natuur en meer gezamenlijk te wonen. Er was een stuk land bij een paardenboer in beeld en tijdens een drukbezochte informatieavond bleek al snel dat meer mensen enthousiast waren. Daaruit ontstond uiteindelijk de vereniging Eco-erf Bolsward.

Daarmee was het Eco-erf er natuurlijk nog lang niet. Er volgde een jarenlange route langs overleg met de gemeente, plannen maken, ontwerpen, keuzes opnieuw bekijken en steeds concreter uitwerken hoe de plek eruit moest komen te zien. Dat lange proces vroeg behoorlijk wat van de betrokkenen. Op sommige momenten nam het enthousiasme af, omdat resultaten lang op zich lieten wachten. Toen plannen definitiever werden, kwam ook de energie weer terug.

Inmiddels ligt er een plan voor dertig woningen. Een deel daarvan wordt projectmatig gebouwd, voor andere woningen is meer ruimte om binnen de gezamenlijke kaders zelf keuzes te maken. Rond de huizen komt veel gezamenlijke ruimte voor groen, stadsakkers en ontmoeting.

Eco-erf spreekt liever over samen voorzienend dan over zelfvoorzienend. Niet iedereen hoeft bijvoorbeeld een eigen kruiwagen, gereedschap of grote tuin te hebben als je die ook kunt delen. Bewoners dragen samen verantwoordelijkheid voor het groen en spreken af daar ook tijd in te steken. Ook in de inrichting van het erf is nagedacht over ontmoeting. Hoge schuttingen passen daar bijvoorbeeld niet bij. Tegelijk blijft er genoeg ruimte om je terug te trekken en privacy te hebben.

De natuur is geen toevoeging achteraf, maar onderdeel van het ontwerp. Er is aandacht voor bodem, water, biodiversiteit, voedsel en biobased en circulair bouwen. Zo worden traditionele bouwmaterialen niet automatisch als uitgangspunt genomen en wordt gekeken wat er op een duurzamere manier kan.

Pionieren betekent tegelijkertijd dat niet iedere wens zomaar uitvoerbaar blijkt. Zo bleek het juridisch lastig om opgewekte stroom onderling te delen en konden niet alle oorspronkelijke ideeën één op één worden uitgevoerd. Bas benadrukte juist ook dat samenwerking met de gemeente veel heeft gebracht. Zo’n initiatief vraagt om volhouden, maar ook om bereidheid om onderweg aan te passen.

Bloeipleats: anders wonen in de praktijk

Waar Eco-erf aan de vooravond van de bouw staat, konden Bouke en Fleur van Bloeipleats vertellen hoe anders wonen er in het dagelijks leven uitziet.

Bloeipleats is onderdeel van Stichting Ecodorp Friesland en ligt aan de rand van Leeuwarden. Op het terrein staan verplaatsbare tiny houses. Bewoners wonen er off-grid en werken samen met vrijwilligers aan het terrein. De vier pijlers zijn duurzaam en off-grid wonen, biodiversiteit en natuur, participatie en community, en lokale verbinding.

Bouke woont er sinds 2025. Hij vertelde hoe belangrijk het voor hem is om bewust om te gaan met klimaat en grondstoffen. De zorgen over wat volgende generaties nog te wachten staat raken hem. Juist door op deze manier te leven, heeft hij het gevoel dat hij zelf iets kan bijdragen.

Fleur is een van de nieuwste bewoners en bouwt nog aan haar eigen tiny house. Zij vertelde hoe kleiner wonen er juist voor kan zorgen dat de wereld om je heen groter wordt. Als je binnen minder ruimte en spullen hebt, leef je vanzelf meer buiten en ben je bewuster bezig met wat je echt nodig hebt.

De huisjes zijn niet aangesloten op het elektriciteitsnet of het riool. Hierdoor moeten bewoners dus ook bewust bezig zijn met wat voor (schoonmaak)producten ze gebruiken, want uiteindelijk komt het in de eigen/in de gezamenlijke tuin terecht. Energie komt uit zonnepanelen, bewoners gebruiken composttoiletten en halen zelf hun drinkwater in tankjes bij het waterpunt. Dat laatste klinkt misschien als een klein verschil, maar als je je water zelf naar je huisje moet dragen, wordt meteen duidelijk hoeveel je eigenlijk gebruikt. Dit zie je ook terug in het daadwerkelijke waterverbruik: met alle zes bewoners bij elkaar verbruiken ze evenveel water als één gemiddeld persoon.

Ook elektriciteit is niet onbeperkt beschikbaar. Zeker in donkere wintermaanden vraagt dat soms om keuzes. Een apparaat dat veel stroom vraagt, kan zomaar een groot deel van je voorraad gebruiken. Daardoor wordt energie niet iets vanzelfsprekends uit een stopcontact, maar iets waar je voortdurend rekening mee houdt.

De natuur krijgt op Bloeipleats veel ruimte. Het terrein veranderde van een kaal stuk grond in een plek met bomen, struiken, moestuin en voedselbosachtige beplanting. Daarbij wordt gewerkt met principes uit de permacultuur.

Tegelijk is Bloeipleats absoluut geen gesloten gemeenschap. Iedere vrijdag is er een vrijwilligersdag. Vrijwilligers helpen mee in het groen, leren nieuwe dingen of komen juist voor de rust en het contact. Ook een deel van de oogst wordt gedeeld. Daarnaast is er ook contact met de school in de buurt.

Gemeenschap betekent hier niet dat iedereen voortdurend alles samen hoeft te doen. Het betekent vooral dat er ruimte is om mee te doen, elkaar te helpen en spullen en voorzieningen te delen.

Meer dan alleen een huis

Eco-erf en Bloeipleats verschillen flink van elkaar. Op het Eco-erf komen ‘reguliere’ koopwoningen met eigen woonruimte en daarnaast veel gezamenlijke grond. Bloeipleats is kleinschaliger en experimenteler, met tiny houses op gehuurde grond en een veel verdergaande off-grid manier van leven.

Toch ligt onder beide initiatieven dezelfde vraag: wat hebben we echt individueel nodig en wat kunnen we delen?

Dat gaat over grond, spullen en voorzieningen, maar ook over verantwoordelijkheid. Over samen voor groen zorgen, elkaar leren kennen, voor elkaar zorgen als dat nodig is. En over natuur niet zien als iets wat je na de bouw nog ergens toevoegt, maar als onderdeel van de plek waarop en waarmee je leeft.

Dit is niet automatisch dé oplossing voor de wooncrisis en het past ook niet bij iedereen, maar het is mooi om te zien dat er ook alternatieven zijn voor de ‘standaard woonwijk’.

Na afloop namen Bas en Hilda ons mee naar de plek waar het Eco-erf komt. Daar wordt inmiddels al volop gewerkt. Op het terrein werd zichtbaar hoe een idee dat jarenlang vooral uit plannen, vergaderingen en tekeningen bestond langzaam een echte plek wordt. Een plek waar straks mensen hun huis bouwen, maar ook samen aan hun omgeving gaan werken.

Misschien zat daar wel de belangrijkste woonkans van deze middag: meer nadenken over in welke ruimte we willen samenleven.

We kunnen ook nadenken over wat voor plekken we willen bouwen, hoeveel ruimte we natuur geven, wat we echt zelf nodig hebben en wat we met anderen kunnen delen. En vooral: hoe we willen samenleven.

Eco-erf Bolsward en Bloeipleats laten ieder op hun eigen manier zien dat wonen ook anders kan.