Oproep Friese Milieu Federatie aan de Provinciale Staten: maak vaart met de Friese stikstofaanpak!

9 april 2026

Inspreektekst – Stikstofaanpak en natuurherstel Fryslân

Voorzitter, dank u wel.

Laat ik beginnen met de kern. Natuur is geen sector. Natuur is het fundament onder onze economie, landbouw en samenleving. Als dat fundament niet op orde is, loopt alles vast. Dat zien we nu. De landelijke aanpak die in de Kamerbrief van 27 maart is gepresenteerd, is daarin helder. Het Rijk kiest voor een koers waarin natuurherstel en stikstofreductie leidend zijn. Met duidelijke doelen, juridische borging en de afspraak dat er wordt ingegrepen als doelen niet gehaald worden. En dat is terecht. Want we hebben te maken met harde Europese verplichtingen en een natuur die al jarenlang onder druk staat.

Als we de Friese aanpak naast die landelijke lijn leggen, zien we dat er veel overeenkomsten zijn. Emissiesturing, gebiedsgericht werken en aandacht voor landbouwperspectief. Dat is goed. Maar op de cruciale punten blijft de Friese aanpak achter.

De eerste en belangrijkste: de volgorde.

Het Rijk is duidelijk. Eerst moet natuurherstel aantoonbaar en geborgd zijn. Pas daarna ontstaat ruimte voor vergunningverlening. In de Friese aanpak lijkt die volgorde om te draaien. Vergunningverlening is het vertrekpunt, en natuurherstel wordt daarvoor ingezet als middel. Dat is risicovol. Ecologisch én juridisch. Want zolang natuurherstel niet aantoonbaar is gerealiseerd, blijft vergunningverlening kwetsbaar. Onze oproep is daarom: maak natuurherstel expliciet leidend. Eerst herstel, dan ruimte.

Tweede punt: de sturing

De landelijke aanpak kiest voor duidelijke, afdwingbare doelen. Met wettelijke verankering en bijsturing als het nodig is. De Friese aanpak leunt nog sterk op vrijwilligheid, met normering pas als uiterste stap richting 2035. Maar vrijwilligheid alleen is niet voldoende. Daarvoor zijn de opgaven te groot en de verplichtingen te hard. Zonder duidelijke resultaatsverplichtingen is er geen zekerheid dat doelen gehaald worden. En zonder die zekerheid is er ook geen juridisch houdbare basis voor vergunningverlening. Dus: voeg duidelijke, meetbare doelen toe en loop niet achter de landelijke aanpak aan . En zorg voor een normerend kader dat eerder in werking treedt als dat nodig is.

Derde punt: de ruimtelijke keuzes

Het Rijk kiest nadrukkelijk voor zonering rond Natura 2000-gebieden, omdat maatregelen dicht bij natuur het meest effectief zijn. Fryslân erkent dat principe, maar vertaalt het nog onvoldoende in concrete keuzes. Juist hier is scherpte nodig. Want zonder gerichte maatregelen rond kwetsbare gebieden blijft het effect beperkt.

Tot slot de integraliteit

Natuurherstel gaat niet alleen over stikstof. Het gaat ook over waterkwaliteit, verdroging, verzuring en versnippering. De Friese aanpak benoemt dat, maar werkt het nog onvoldoende concreet uit. Wat nodig is, zijn heldere doelen per gebied en samenhangende maatregelen die echt bijdragen aan herstel van het systeem. Maak daarbij gebruik van de Natuurdoel analyses die zijn gemaakt.

Voorzitter, De Friese aanpak bevat goede bouwstenen en sluit op hoofdlijnen aan bij het Rijk. Maar in deze vorm is het nog niet scherp genoeg en biedt het nog onvoldoende zekerheid. Met als risico dat wij achter de feiten aanlopen. En het Rijk de regie pakt en de provincie met lege handen laat staan.

Daarom onze oproep:

1. Zet natuurherstel echt op één.
2. Zorg voor duidelijke sturing en juridische borging.
3. En maak scherpe, onderbouwde keuzes in de uitvoering.

Alleen dan ontstaat wat we allemaal willen: herstel van de natuur, ruimte voor ontwikkeling en een toekomstbestendig Fryslân.

Dank u wel.